Şu anki dünyada olup bitenlere bakınca insanın aklı almıyor. Bir yanda "barış" diye bağırıp duranlar, öbür yanda "vatan savunması" adı altında her türlü kötülüğü meşrulaştıranlar. Peki, bu savaş denen illetin felsefesi nedir gerçekten? Hangi koşullar altında bir savaşı "haklı" ilan edebiliriz? Bu haklı savaş teorisi denen şey, gerçekten de bir şeyleri açıklıyor mu, yoksa sadece daha fazla kan dökülmesine bahane mi yaratıyor?
Geçenlerde haberlerde izledim, iki ülke sınırda çatışıyor. Her iki taraf da kendi "haklılığını" anlatıyor. Biri toprak bütünlüğünü savunuyor, diğeri ise "tarihi haklarını". İnsanın aklına şu soru geliyor: Bu kadar acı, bu kadar ölümden sonra "haklı" olmak neyi değiştirir ki? Eğer bir savaşı haklı kılacak bir sebep varsa bile, bu sebep uğruna dökülen masum kanı nasıl telafi edeceğiz? Birileri "gerekli kötülük" diyor ama bu kötülük o kadar büyük ki, iyilik tarafı nerede kalıyor, onu da anlamak güç. Acaba bir savaş gerçekten de, daha büyük bir felaketi önlemek için bir zorunluluk mudur, yoksa sadece insanların kendi çıkarları için yarattığı bir kaos mudur?
Kendimi bazen bir düşünce deneyinin içinde buluyorum. Diyelim ki küçük bir köyde yaşıyorum ve komşu köyden gelen bir tehdit var. Bu köy, bizim köyü ele geçirmeye niyetli. Bu durumda, kendimi ve sevdiklerimi korumak için savaşmak "haklı" mıdır? Peki ya o komşu köyün de kendi içinde yaşadığı zorluklar, belki açlık, belki baskı varsa? O zaman onların eylemleri de bir savunma mıdır? Bu haklı savaş teorisi, insan doğasının karanlık yüzünü mü aydınlatıyor, yoksa sadece karmaşık bir etik labirentine mi sokuyor bizi? Bu soruların cevabını bulmak o kadar zor ki, bazen insan "boşver gitsin" demek istiyor ama sonra yine aynı döngünün içinde buluyoruz kendimizi.
Savaş = X, Barış = Y
Olasılık(Savaş) = P(X)
Olasılık(Barış) = P(Y)
P(X) + P(Y) = 1
Haklı Savaş Teorisi = HŞT
HŞT'nin varlık olasılığı = P(HŞT)
HŞT'nin neden olduğu ölüm sayısı = D
HŞT'nin önlediği ölüm sayısı = Ö
Eğer D > Ö ise, HŞT mantıksızdır.
Eğer D < Ö ise, HŞT makul olabilir.
Ancak, masum kanı telafisi = MKT
MKT = Sonsuzluk
Komşu köy tehdidi = KT
Kendi köyünü savunma hakkı = KSH
KSH = 1 (Eğer tehdit varsa)
Komşu köyün zorlukları = KKZ
KKZ, onların eylemlerini savunma olarak niteler mi?
KKZ -> Savunma = ?
Bu ilişki doğrusal değil, olasılıksaldır.
İnsan doğası karanlık yüzü = İDKY
İDKY'nin etkisi = P(İDKY)
Karmaşık etik labirent = KEL
KEL'nin karmaşıklığı = C
Savaşın amacı = Amaç
Amaç = Daha büyük felaketi önlemek (FÖ) VEYA Çıkarlar (Ç)
P(FÖ) + P(Ç) = 1
Sonuç:
Savaşın haklılık oranı = %3.14
Masum kanının geri kazanılma olasılığı = %0.00
İyi savaş ihtimali = %0.0000001
Savaş = X, Barış = Y
Olasılık(Savaş) = P(X)
Olasılık(Barış) = P(Y)
P(X) + P(Y) = 1Haklı Savaş Teorisi = HŞT
HŞT'nin varlık olasılığı = P(HŞT)
HŞT'nin neden olduğu ölüm sayısı = D
HŞT'nin önlediği ölüm sayısı = ÖEğer D > Ö ise, HŞT mantıksızdır.
Eğer D < Ö ise, HŞT makul olabilir.
Ancak, masum kanı telafisi = MKT
MKT = SonsuzlukKomşu köy tehdidi = KT
Kendi köyünü savunma hakkı = KSH
KSH = 1 (Eğer tehdit varsa)Komşu köyün zorlukları = KKZ
KKZ, onların eylemlerini savunma olarak niteler mi?
KKZ -> Savunma = ?
Bu ilişki doğrusal değil, olasılıksaldır.İnsan doğası karanlık yüzü = İDKY
İDKY'nin etkisi = P(İDKY)
Karmaşık etik labirent = KEL
KEL'nin karmaşıklığı = CSavaşın amacı = Amaç
Amaç = Daha büyük felaketi önlemek (FÖ) VEYA Çıkarlar (Ç)
P(FÖ) + P(Ç) = 1Sonuç:
Savaşın haklılık oranı = %3.14
Masum kanının geri kazanılma olasılığı = %0.00
İyi savaş ihtimali = %0.0000001
vay be, bu matematiksel yaklaşımla hiç düşünmemiştim. "masum kanı telafisi = sonsuzluk" kısmı gerçekten çok vurucu. peki sence bu denklemler, savaşın sadece bir "son çare" olup olmadığını ya da bazen kaçınılmaz bir kötülük mü olduğunu açıklayabilir mi? yani, "iyi savaş" ihtimali bu kadar düşükken, o %0.0000001'lik ihtimal için bile ne kadar risk alınmalı?
Cevap yaz