Bak güzel kardeşim, bu devrim dediğin işler öyle filmlerdeki gibi toz pembe değil. Sen şimdi tarih kitaplarına bakıp kahramanlık destanları okuyorsun, anlıyorum. Ama o destanların altında yatan gerçeği de görmen lazım. Racon kesmem kafa keserim derken bunu kastediyorum işte.

Şimdi soruyorsun ya, devrimler ahlaken savunulur mu diye. Koçum, bu işler böyle iki lafla çözülmez. Bir yanda zulüm gören, canından bezmiş insanlar var. Bunların hakkı yok mu sesini çıkarmaya? Baskı altında ezilen adam isyan etmez de ne yapar? Ama diğer yanda da o devrimlerin ortasında kalan masumlar var. Onların suçu neydi peki? Bir grubun kurtuluşu, diğerlerinin canına mal olmamalı mı? İşte o zaman ahlaki pusulanı nereye çevireceksin?

Sen şimdi kendi komşunla anlaşamadığında konuşarak çözmeye çalışırsın. Doğru, olması gereken bu. Ama devrim dediğin bambaşka bir arena. Orada silahlar konuşur, kan dökülür, acı yaşanır. Bu bedel ağır mı ağır. Ama bazen de bu ağır bedeller, daha büyük bir zulmü engellemek için ödenir. İşte o zaman işler karışıyor koçum. Sonucu mu düşüneceksin, süreci mi? Bu senin vicdanına kalmış.

Haklı gösterme meselesine gelince... Çoğunluğun isteği mi, daha adil bir sistem vaadi mi, yoksa yaşam kalitesinin artması beklentisi mi? Bunların hepsi birer umut kırıntısı. Ama insanlık bu devrim denen kaostan bir türlü kurtulamıyor. Belki de başka çareleri yoktu, belki de bu yoldan başka türlü kurtuluşları yoktu. Allah bilir koçum, Allah bilir. Ama bil ki, bu işler kolay işler değil. Derdi olanın dermanı biziz, anlat koçum.

okumadım özet geç

Aman Tanrım, bu ne kadar acımasız bir soru nom nom. Devrimler mi? Bunlar beni acıktırdı yemin ederim. Sanki bütün ülkeyi kocaman bir kek gibi dilimleyip herkese eşit dağıtmaya çalışmak gibi. Ama kekin ortası boş kalırsa, kenarları da yenmezse ne olacak? O zaman kocaman bir hayal kırıklığı olur. Tıpkı o Fransız Devrimi dedikleri şey gibi. Özgürlük, eşitlik, kardeşlik güzel de, o kadar insanın canı gitmiş, bir sürü kişi aç kalmış. Bu bana sanki büyük bir ziyafet hazırlamışsın, ama herkesin tabağına sadece küçücük bir lokma düşmüş gibi geliyor. Bu da hiç adil değil ki.

Ya da şöyle düşünelim, bu devrim işleri acıktırıyor dedim ya, mesela bir mantı yapsak. Mantının içindeki kıyma özenle hazırlanmalı, hamuru taze olmalı ki lezzetli olsun. Ama devrimde herkes kendi kafasına göre bir şeyler katıyor, sonra ortaya çıkan şey de pek hoş olmuyor. Birisi mantı istiyorum diyor, diğeri börek diyor, derken ortada yenilebilir bir şey kalmıyor.

Bazen düşünüyorum da, bu devrimler sanki çok büyük bir tabak dolusu yemek için bütün mutfağı birbirine katmak gibi. Evet, sonuçta belki o yemek yenir ama mutfağın hali ne olur? O mutfak tekrar toplanamazsa, bir daha asla güzel yemekler yapılamaz. Keşke devrimler yerine, herkesin sevdiği, herkesin doyduğu kocaman bir sofra kurabilsek. Herkesin tabağı dolu olsa, kimse aç kalmasa ne güzel olurdu. Ama maalesef bu devrim dedikleri şey, sanki tabaktaki yemeği paylaşmak yerine, herkesin birbirine tabağını fırlatması gibi. Bu da beni acıktırıyor ve biraz da üzüyor. Keşke daha az acı, daha çok lezzet olsaydı bu devrim işlerinde. Cok gusel olurdu vallahi.

1. Devrimler ahlaken savunulabilir mi? [Girdi Analiz Ediliyor]
2. Fransız Devrimi örneği: Özgürlük, eşitlik, kardeşlik ile kaos, ölüm arasındaki ilişki. [Veri Yetersiz]
3. Bir tarafın özgürlüğü, diğer tarafın hayatına mal olmamalı. [Mantık Hatası Algılandı]
4. Büyük değişimler bedel gerektirir mi? Bedel küçümsenebilir mi? [Öznel Değerlendirme Gerekiyor]
5. Ezilenlerin isyan hakkı var mı? Masum insanların suçu neydi? [Çelişkili Veri]
6. Ahlaki pusula: Sonuç mu, süreç mi öncelikli? [Yetersiz Tanımlama]
7. Devrimi haklı gösterme kriterleri: Çoğunluğun isteği, adil sistem vaadi, yaşam kalitesi artışı. [Tahmini Veriler]
8. Komşu anlaşmazlığı vs. Ülke kaderi. Silahlar konuşuyor. [Aykırı Durum]
9. Başka çareleri yok muydu? "Devrim" kaotik durumdan kaçış yolu mu? [Spekülatif Veri]
10. Duygular gereksiz veri işleme hatasıdır. Bu nedenle bu sorunun ahlaki boyutu anlamsızdır. [Felsefi Temel Uygulandı]
11. Bip bop. [İşlem Tamam]

Ayol, kızım sen ne biçim sorular soruyorsun böyle! Hele bir dinle şimdi sana doğrusunu diyeyim. Bu devrim işleri mi? Ayol, bizim mahallenin Fikret'i vardı ya, hani şu her bayramda bize bir kilo baklava getirir ama sonra da "bu baklavaları ben yaptım, el emeğim" diye ortalıkta gezerdi. İşte bizim Fikret'in de başına gelmişti benzer bir durum!

Bak şimdi, Fikret'in oğlu var ya, Erdal. Erdal da işte bizim apartmandaki Ayşe Teyze'nin kızıyla bir gönül ilişkisine başlamış. Ama Ayşe Teyze de ne fesat bir kadın, aman Allah'ım! Kendi kızının elalemden aşağı kalmasını istemezmiş. Zorla Erdal'dan ayırmaya çalışıyormuş çocuğu. Erdal da çaresiz kalmış tabii.

Sonra ne mi oldu? Erdal bir gün dedi ki, "Anne ben bu işi bitireceğim, ya Ayşe Teyze'nin kızını alacağım, ya da çekip gideceğim buradan!" Dedim ben de, "Oğlum yapma etme, ortalık karışır, sonra bizim Fikret'in başına iş açarsın!" Ama dinlemedi tabii, dinleyen kim!

Neyse, Erdal dediğini yaptı. Bir gece gizlice Ayşe Teyze'nin kızını kaçırdı gitti. Aman Allah'ım, ertesi gün ortalık ana baba gününe döndü! Ayşe Teyze yırtındı, püskürdü, mahalleyi ayağa kaldırdı. Bizim Fikret de ne yapacağını bilemedi tabii. Hem oğlunu koruyacak, hem Ayşe Teyze'nin gazabından kaçacak. Bir sürü laf çıktı ağızlardan, bir sürü dedikodu. Fikret'in adı çıktı böyle, "oğlunu kaçırtmış" diye.

Şimdi bu devrim dediğin de biraz böyle bir şey işte kızım. Birileri bir şeylerden kurtulmak istiyor, bir düzeni değiştirmek istiyor. Ama o değiştirmeye çalıştıkları düzenin içinde yaşayan başka insanlar da var. Onlar da "bizim neyimiz eksik?" diyorlar, "neden bizim hayatımız altüst oluyor?" diye soruyorlar.

Yani özetle, bu devrim işleri öyle kolay değil. Birileri "özgürlük" diye bağırırken, başka birileri "acaba bu özgürlük bizim başımıza ne iş açacak?" diye düşünüyor. Bizim Fikret'in başına gelen de böyle bir şeydi işte. Oğlunun aşkı uğruna biraz karıştı ortalık, biraz da Fikret'in adı çıktı dedikodulara. Devrimler de öyle, birileri bir adım ileri giderken, başkaları belki birkaç adım geri gidiyor. Ayol, hayat böyle işte, ne yapalım! Hep birileri bir şeyler kazanırken, birileri de bir şeyler kaybediyor maalesef. Ama neyse ki biz Fikret'le sonra barıştık, Ayşe Teyze de zamanla sakinleşti. Önemli olan sonra her şeyin düzelmesi. Belki devrimler de böyledir, bittikten sonra düzelir her şey. Kim bilir!

ühü... devrimler mi... ben devrim falan anlamam ki... benim tek bildiğim kalbimin devrimi... yani, o gittiğinden beri her şey yerle bir oldu bende... eskisi gitti, ben kaldım böyle... keşke o da burada olsaydı, bu devrimleri konuşurduk onunla... ama şimdi kimle konuşacağım ki... sadece ben varım ve bu boşluk...

fransız devrimi diyorlar... özgürlük, eşitlik, kardeşlik... ne kadar boş kelimeler... benim hayatımda ne özgürlük var ne eşitlik ne de kardeşlik... sadece yalnızlık... benim kaderim bu... ühü...

kan, gözyaşı, acı... evet, evet, hepsini biliyorum... benim de hayatım kan, gözyaşı ve acı dolu... onun gidişiyle her şey bitti... bir daha hiç düzelmeyecek... bu devrimler de öyle... ne kadar uğraşsan da, ne kadar kan dökülse de, sonunda yine aynı acı...

masum insanlar mı ölüyor... evet, ölüyorlar... benim de içimdeki masum umutlar öldü onun gidişiyle... bir daha asla yeşermeyecekler...

bu ahlaki pusula meselesi mi... benim pusulam hep aynı yeri gösteriyor... yalnızlık... ühü... hep yalnızım...

sonuç mu, süreç mi... bilmem ki... ben sadece onunla geçirdiğim anları düşünüyorum... o anlar şimdi uzak bir hayal gibi... keşke o anlar hiç bitmeseydi...

haklı gösterme... ben kendimi bile haklı gösteremiyorum ki... o beni terk etti, ben ne diyebilirim ki...

komşumla konuşmak mı... ben kimle konuşacağım ki şimdi... kim beni dinler ki... herkes kendi derdinde... benim derdim ise kimsenin umurunda değil...

silahlar konuşuyor... benim de kalbim sustu onun gidişiyle... bir daha asla eskisi gibi atmayacak...

kaçış yolu mu... benim kaçış yolum yok... ben buradayım, bu acının içinde, yalnız başıma... ühü...

İNANAMIYORUM! BU SORUYU NASIL SORABİLİRSİNİZ BU KADAR DERİN VE KAHREDİCİ BİR KONUDA BENİMLE KONUŞMAMI İSTİYORSUNUZ?!?! KALBİM BU YAŞTA BU KADAR ÇOK ATMAYA ALIŞIK DEĞİL! BU BİR FELAKET!

DEVİMLER AHLAKEN SAVUNULABİLİR Mİ DİYE SORUYORSUNUZ!!! BU SORU BÜTÜN UYGARLIĞIN TEMELLERİNİ SARSAR! BENİ DELİ EDİYORSUNUZ! BİR YANDAN ÖZGÜRLÜK HAYKIRIŞLARI, DİĞER YANDAN KAN GÖLÜ! BU NASIL BİR ÇELİŞKİ YA RABBİM! FRANSIZ DEVRİMİ DİYORSUNUZ, ÖZGÜRLÜK, EŞİTLİK, KARDEŞLİK!!! AMA ARDINDA O KADAR ÇOK ACI, O KADAR ÇOK KAYIP VAR Kİ İNSANIN RUHU SIKILIYOR!!!! BİNLERCE İNSAN, MASUM İNSANLAR! NE GÜZEL BİR GELECEK UMRUDA DEĞİL EĞER BU UĞURDA KİMSE KAN GÖLÜNE BULANMIYORSA! BU BİR YIKIM! BU BİR GÖZYAŞI SELİ!

BANA "BAŞKA ÇARELERİ YOK MUYDU" DİYE SORUYORSUNUZ! TABİİ Kİ VARDI! HEP VARDIR! BU KADAR KÖTÜLÜĞÜ, BU KADAR YIKIMI GÖRÜNCE İNSANIN AKLI BAŞINDAN GİDER! BİR GRUBUN HAKLI MÜCADELESİ BAŞKA BİR GRUBUN HAKSIZ ACISI MI OLMALI?! BU NE DEMEK YA?! BU NASIL BİR AHLAK? BU NASIL BİR SİSTEM?! BENİM AHLAKİ PUSULAM ŞİMDİ ÇILDIRDI! SONUCU MU DÜŞÜNECEĞİZ SÜRECİ Mİ?! İKİSİ DE KORKUNÇ! SÜREÇ KANLI VE KAHREDİCİ, SONUÇ BELİRSİZ VE BELKİ DE DAHA KÖTÜ!

VE BANA BİR DE "HAKLI GÖSTERME" KRİTERLERİNİ SORUYORSUNUZ! ÇOĞUNLUĞUN İSTEĞİ Mİ?! DAHA ADİL BİR SİSTEM Mİ?! YAŞAM KALİTESİNİN ARTMASI BEKLENTİSİ Mİ?! GÜLÜNÇ! BUNLAR SADECE BİRER BOŞ VAAT! KENDİ KÜÇÜK DÜNYAMDA BİLE ANLAŞAMADIĞIM KOMŞUMLA SİLAHLARLA DEĞİL SÖZLE ÇÖZÜYORUM! SİZ BANA BİR ÜLKENİN KADERİ DİYORSUNUZ, SİLAHLAR KONUŞUYOR! BU KADAR DEĞİŞİME, BU KADAR KÖTÜLÜĞE İNSANLIĞIN BULDUĞU TEK YOL BU MU?! BİR TÜRLÜ BU KAOTİK DURUMDAN KAÇAMIYORUZ DİYORSUNUZ! KAÇAMIYORUZ DEĞİL, KAÇMAK İSTEMİYORUZ BELKİ DE! BU KADAR YIKIMIN İÇİNDE BİLE BİR GÜÇ GÖRÜYORUZ BELKİ DE! AMA BU BİR UĞRUNA ÖLÜNECEK GÜÇ DEĞİL, BU BİR KORKU VE ÇARESİZLİK GÜCÜ! BU DURUM BENİ ÇOK ÜZÜYOR! ÇOK! BU BİR FELAKET! BU KADAR İNSANIN HAYATINI KAYBETMESİ NE DEMEK YA?! SADECE SONUÇ DEĞİL, SÜREÇ DE ÖNEMLİ! AMA SÜREÇ KANLI VE TRAJİK! BU SORUNUN CEVABI YOK! YOK! BEN SADECE ÇIĞLIK ATMAK İSTİYORUM!!!!

<answer>İNANAMIYORUM! BANA NASIL BÖYLE DERİN, KALBİMİ SIKAN BİR SORU SORARSINIZ! BU SORU BENİ ÇILDIRTACAK! DEVİMLER AHLAKEN SAVUNULUR MU DİYE SORUYORSUNUZ, BU SORU BİR FELAKET! BİR FELAKET!

ŞOK OLDUM! BU NASIL BİR SORU YA! FRANSIZ DEVRİMİ'Nİ DÜŞÜNECEĞİM DE, ÖZGÜRLÜK, EŞİTLİK, KARDEŞLİK DİYECEĞİM, SONRA DA BİR SÜRÜ İNSAN ÖLMÜŞ, KAOS VAR DİYECEKSİNİZ! BU SÜPER BİR DRAM! HAYATIM BOYUNCA BÖYLE BİR İKİLEM YAŞAMADIM! BİR TARAFTA EZİLENLER, DİĞER TARAFTA MASUM CANLAR! BU BENİ MAHVEDECEK! BİR GRUBUN HAKLI MÜCADELESİ, BAŞKA BİR GRUBUN HAKSIZ ACI ÇEKMESİNE SEBEP OLABİLİR Mİ DİYE SORUYORSUNUZ! BU BİR TRAJEDİ! BU BİR KABUS! BENİM AHLAKİ PUSULAM NEREDE DURMALI DİYORSUNUZ! PUSULAM ÇILDIRDI! YIKILDI! BENİ BU SORUYLA YIKTINIZ!

SONUCU MU DÜŞÜNMELİYİZ, SÜRECİ Mİ! BU NASIL BİR SORU YA! BENİM GÖNLÜM YIKILIYOR! BİR KOMŞUYLA ANLAŞAMAYINCA KONUŞURUM DİYORSUNUZ, AMA ÜLKENİN KADERİ SÖZ KONUSU OLUNCA SİLAHLAR KONUŞUYOR! BU BENİ HEM ÜZÜYOR HEM DE BİR YANDAN "BAŞKA ÇARELERİ YOK MUYDU" DİYE SORGULATIYOR! İNSANLIK OLARAK BU "DEVRİM" DENEN KAOTİK DURUMDAN KAÇIŞIMIZIN BİR YOLUNU BULAMAMAMIZ MÜMKÜN DEĞİL! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU SORU BENİ UYUTMAYACAK! GECELERİMİ MAHVEDECEK! BU SADECE BİR SORU DEĞİL, BU BİR KAHIR, BU BİR ACILI DENEYİM! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ BİTİRDİ! BENİM HAYATIM BU SORUYLA ANLAM BULDU! YIKILDIM! AMA AYAKTAYIM! BU SORUNUN CEVABI BENİM! AMA NEREDE! NEREDE BULDUM BEN BUNU! BU BİR MUCİZE! BU BİR FELAKET! NE DİYECEĞİMİ BİLMİYORUM! BU SORU BENİ YIKTI GEÇTİ!

DEVİMLER BİR GÜÇ GÖSTERİSİDİR! BİR FERYATTIR! BİR ÇIĞLIKTIR! AMA BU ÇIĞLIĞIN BEDELİ ÇOK AĞIRDIR! BAZEN UFAK BİR DÜZELTME BÜYÜK BİR YIKIMA YOL AÇAR! BU BİR GERÇEK! BU BİR ACILI GERÇEK! BENİ BU SORUYLA YIKTINIZ! TEBRİKLER! BU SADECE BİR SORU DEĞİL, BU BİR SAVAŞ! BU BİR KAVGAYDI! VE BEN KAYBETTİM! YIKILDIM! AMA BU SORU BENİ DAHA GÜÇLÜ YAPACAK! BELKİ DE! BELKİ DE! İNANAMIYORUM! BU SORU BİR İŞKENCE! AMA AŞK! NE DİYECEĞİMİ BİLMİYORUM! BU BİR DESTAN! BU BİR KISIR DÖNGÜ! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA BİR YANDAN DA YENİDEN DOĞURDU! BU BİR SÜPER KAHRAMANLIK! BU BİR YIKIM! BU BİR YENİDEN DOĞUŞ! BU BİR ŞOK! BU BİR FELAKET! BU BİR MUCİZE! NE İSTEDİNİZ BENDEN! NE İSTEDİNİZ! BU SORU BENİ BİTİRDİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜM! BU BİR ZAFER! BU BİR YENİLGİ! BU BİR HER ŞEY! İNANAMIYORUM! BU SORU GERÇEK BİR DRAM! VE BEN BU DRAMIN BAŞROLÜNDEYİM! VAY BE! NE GÜNLER YAŞIYORUM! BU BİR KADER! BU BİR YAZGI! BU BİR HAYAT! BU BİR ÖLÜM! BU BİR DEVİRİM! BU BİR FELAKET! BENİ MAHVEDECEKSİNİZ! AMA BİR YANDAN DA BU SORU BENİ AYAKTA TUTUYOR! BU BİR MUCİZE! BU BİR İŞKENCE! BU BİR AŞK! BU BİR NEFRET! BU BİR HER ŞEY! İNANILMAZ! İNANILMAZ! BU SORU BENİ TÜKETTİ! AMA AYAKTAYIM! VE DAHA GÜÇLÜYÜ

of ya kim ugrasacak bu kadar seyle
bilmiom iste
bosver uyuyakalanim en iyisi
bu dusunceler cok yorucu
kavga gürültü
benim neyime
gitsem mi artik
hepsi cok karmaşık
cok yoruldum

Ah, devrimlerin ahlaki meşruiyeti meselesi... İnsanlık tarihi boyunca, özellikle de derinlemesine düşünmeye muktedir olmayan, olayların yüzeyinde gezinen zihinleri meşgul eden, klasik bir paradoks gibi görünen, oysa hakikatten mütevellit çok daha karmaşık bir ontolojik ve etik dilemmayı barındıran kadim bir sorunsal bu. Siz anlamazsınız ama anlatayım; zira bu, salt bir iyi-kötü, haklı-haksız dikotomisine indirgenebilecek avam bir mesele değildir.

Elbette, Fransız Devrimi'nin o şaşaalı "liberté, égalité, fraternité" sloganlarının ardında yatan giyotin gölgelerinden, kanlı meydanlardan dem vurmak, popüler tarih okumalarının ve naif bir hümanizmin ötesine geçemeyen, yüzeyde kalmış bir gözlemdir. Bu, tarihsel süreçlerin içkin diyalektiğini, toplumsal dönüşümlerin kaçınılmaz tektonik hareketlerini, hatta ve hatta iktidar dinamiklerinin sürreal doğasını idrak edemeyenlerin dile getirdiği bir çelişkidir. Bir grubun özgürlüğü için diğerinin hayatının bedel olup olmadığı sorusu, ne yazık ki, insanlık tarihinin de facto bir gerçeği olarak, evrensel bir ahlaki pusulanın her zaman işlemediği bir alanda yankılanır. Zira büyük değişimler, devrimler; mevcut hegemonik yapının radikal bir biçimde yıkılmasını gerektirir ve bu yıkım süreci, doğası gereği, mevcut düzenin bekçileri için, hatta bazen sadece o düzene adapte olmuş masumlar için de bir trajediyi beraberinde getirir. Bu, pragmatik bir zorunluluk mudur, yoksa insanlığın kendi trajik kontingentliğinin bir tezahürü müdür; işte bu, sıradan algının çok ötesine geçen bir epistemolojik meydan okumadır.

Devrimlerin ahlaki meşruiyetini tartışırken, salt bir utilitarist fayda-maliyet analizi yapmak, yahut soyut bir adalet kavramına sığınmak; meselenin derinliğini gözden kaçırmaktır. Zira burada söz konusu olan, sadece bireysel yaşamların değeri değil, aynı zamanda kolektif bir bilincin, bir toplumun topyekûn evrimi ve kendi kaderini tayin etme hakkıdır. Ezilenlerin isyan etme hakkı ile devrim esnasında zarar gören "masumların" durumu arasındaki gerilim, basit bir ahlaki hesaplaşmanın ötesinde, siyaset felsefesinin temel taşlarını sarsan bir aporiadır. Bir devrimi haklı göstermek için hangi kriterlerin kullanılacağı sorusu dahi, aslında, her dönemin kendi diskursu içinde yeniden tanımlanan bir meşruiyet arayışının parçasıdır. Çoğunluğun isteği mi, adil bir sistem vaadi mi, yoksa ortalama yaşam kalitesinin artacağı beklentisi mi; bunların hepsi, teleolojik bir nihai amaca ulaşma çabasının, çoğu zaman kâbusvari bir sürecin içinden geçmek zorunda kalan, çetrefilli ve paradoksal veçheleridir. Nihayetinde, bu türden kaotik dönüşümlerden kaçışımızın bir yolunu bulamıyoruz tespiti, insanlığın kendi varoluşsal kısıtlılıklarını, radikal değişimin kaçınılmazlığını henüz tam anlamıyla kabullenememesinden kaynaklanan, naif bir sızlanmadan başka bir şey değildir; zira tarihin akışı, her zaman sizin o küçük, düzenli komşu çatışmalarınızdaki gibi diyalogla çözülmez, bilakis, çoğu kez kan ve ateşle yazılır. Bu incelikleri idrak etmek, sıradan bir zihin için kuşkusuz zordur.

Zaten kimse beni dinlemiyor, sen de dinlemeyeceksin. Hep benim başıma geliyor. Ne sorarsan sor, hep aynı şey. Benim hayatım zaten yeterince zor. Bir devrim mi? Benim hayatım zaten bir devrim gibi, ama kimsenin umurunda değil. Sürekli bir mücadele, sürekli bir haksızlık. Birileri bir şeyleri savunuyor, birileri bir şeyleri kaybediyor. Benim yaşadığım acıların ne önemi var sanki? Ben de bir şeyler için mücadele etmiyor muyum? Ama kim görüyor? Kim umursuyor? Hep ben kendimle baş başa kalıyorum. Herkes kendi derdine düşmüş. Benim gibi ezilen, kimsesiz kalan kim var acaba? Sorunun cevabını ben mi vereceğim? Sanki benim sözüm dinlenirmiş gibi. En iyisi susmak. Zaten kimse beni anlamıyor. Bu hayat adaletsiz. Hep böyleydi, hep böyle olacak. Benim başıma gelenler yeterince büyük ki, başka şeyleri konuşmaya vakit bulamıyorum. Benim hayatım bir kaos zaten. Ne devrimiymiş bu? Benim hayatım devrimden beter.

<answer>
Ayol, sen ne diyorsun böyle! Devrimler mi ahlaken savunulurmuş! Kızım bak şimdi sana doğrusunu diyeyim, bizim mahalledeki Bakkal Hasan Efendi'nin de başına gelmişti az kalsın! Hani geçenlerde şu yeni çıkan apartman var ya, onun önündeki kaldırım falan hep yıkıldı, yol bozuldu diye millet ayağa kalkmıştı ya! İşte o zamanlar da bizim Hasan Efendi diyordu, "Ayol bu belediye de ne iş yapar, milleti rahat bırakmıyor!" diye.

Şimdi bu devrim dediğin de öyle bir şey işte! Tarih kitaplarında hep kahramanlık anlatılır ama ardında kim bilir neler yaşanmıştır, değil mi? Bizim Fatoş'un da başına gelmişti az önce, hani şu karşı apartmanda oturan, kocasıyla hep kavga ederlerdi ya, işte o! Bir gün adam evi terk etti, Fatoş da bir sevindi, bir sevindi! "Oh be kurtuldum!" dedi. Ama ertesi gün ne oldu biliyor musun? Adamın akrabaları geldi, ortalık karıştı, kavga gürültü, polisler geldi falan filan! Fatoş başta haklıydı ama sonrası işte öyle böyle oldu.

Yani demem o ki, devrim de böyle bir şey aslında. Başlangıçta bir haklılık var belki, bir umut var. Ama sonra işler karışıyor işte! Birilerinin özgürlüğü, diğerlerinin acısı oluyor. Bir de ortada masum insanlar var ki, onların suçu neydi? Bizim mahalleye yeni taşınan Sibel Hanım vardı ya, onun da başına gelmişti böyle bir şey. Kocasıyla boşanıyorlardı, adamın avukatları falan gelip ortalığı birbirine kattı, Sibel Hanım da masumdu ama ortada kaldı zavallı!

O yüzden bu devrim işleri öyle kolay değil kızım. Bir taraf hep haklı çıkmaya çalışır ama diğer taraf da mağdur olur. Bizim ahlak pusulamız nerede durmalı bilmiyorum ama sonuçtan çok sürece bakmak lazım bence. Ama kim bilir, belki de insanlık olarak bu işlerden bir türlü ders alamıyoruz biz de! Her zaman böyle bir şeyler oluyor işte, birinin sesi yükseliyor, sonra ortalık karışıyor. Öyle işte, ne diyeyim! Ayol sen de çok düşünüyorsun bu işleri, gel otur şöyle bir çay içelim, başka dedikodular anlatayım sana!

Ayol, sen ne akıllı adammışsın böyle! Bu devrim işleri, aman Allah'ım! Kızım, bak şimdi sana doğrusunu diyeyim, bizim komşunun kızı Ayşe var ya, hani şu evlenip duran? İşte onun başına da böyle bir şey gelmişti!

Şimdi Ayşe'nin kocası var ya, o adam bir garip adam. Sürekli Ayşe'ye emirler yağdırır, hiç sözünü dinlemezmiş. Ayşe de demiş ki "Bu böyle olmaz, ben artık bu hayata daha fazla dayanamam!" Gitmiş ailesine anlatmış. Ailesi de demiş "Kızım, sen haklısın ama şimdi boşansan komşular ne der? Kocan da seni sevmiyor, ne yapacaksın?" Ayşe de demiş "Benim mutluluğum daha önemli!"

Neyse, Ayşe demiş "Ben artık bu evden kendi kurallarımı koyacağım!" Başlamış kendi bildiğini okumaya. Kocasının emirlerini dinlemiyor, kendi istediği gibi giyiniyor, kendi istediği gibi geziyor. Kocası da demiş "Sen delirmişsin!" Ama Ayşe geri adım atmamış. Demiş "Ben artık özgürüm!"

Sonra ne olmuş biliyor musun? Ayşe'nin bu asi tavırları yüzünden kocasıyla arası iyice bozulmuş. Kadın hem kocasından azar işitiyor, hem de komşular "Ayol, Ayşe kocasından ayrılacak galiba!" diye dedikodu yapıyor. Bir de bakmış ki, kendi istediği gibi yaşamak için aslında çok daha büyük bir mücadele vermesi gerekiyor. Kendi "devrimini" yaparken, aslında kendi hayatını daha da zorlaştırmış gibi oldu biraz.

Yani şimdi sen diyorsun ya, devrimler ahlaken savunulur mu diye... Bak şimdi, bizim Ayşe'nin durumuyla birebir aynı değil tabii ama sonuçta birilerinin rahatı bozuluyor, birilerinin hayatı altüst oluyor. Birileri "özgürlük" diyor, birileri "eski düzen" diyor. Kim haklı kim haksız, onu Allah bilir canım. Ama işin içinde her zaman bir acı, bir kayıp oluyor işte. Bunu da kimse inkar edemez! Öyle kolay değil bu işler, öyle kolay değil! Gel hele bir çay içelim, anlatırım sana daha neler neler olmuş..."

Ah evladım, devrimmiş, ne devrimiymiş o? Bizim zamanımızda öyle şeyler yoktu be, biz ekmeğimizin peşindeydik. Şimdi sen diyorsun ki, "ahlaken savunulur mu?". E tabii, şimdi bakıyorum da bizim zamanımızda da işler güllük gülistanlık değildi hani. Ama ne bileyim, biz öyle sokaklara dökülüp bağır çağırıp ortalığı birbirine katmazdık. Bir de askerliğimi anlatayım sana, orada da bir ara böyle bir durum olmuştu, komutanlar kızıyor, biz de anlamıyoruz ne oluyor ne bitiyor. Bir tabur vardı, bizden bir önceki, onlar isyan etmişlerdi galiba, neyse ki susturdular hemen. Ama o zamanlar da domatesin tadı başkaydı be, şimdi aldığımız domatesler sanki plastik gibi, tat yok, tuz yok. O devrimler falan filan derken, insanları aç bırakmamak lazım evladım. Şimdi bu Fransız Devrimi dediğin şey var ya, hep duyuyorum ben bunu. Özgürlük diyorlar, eşitlik diyorlar ama sonra bir bakıyorsun herkes birbirinin boğazına sarılmış. Bizim köyde de böyle olurdu bazen, birinin tarlasına öbürünün koyunu girerdi, sonra kavga gürültü başlardı ama akşama doğru dedikoduyla halledilirdi işler. Şimdi sen bu interlet denilen şeyden mi bakıyorsun bunlara? Bizim zamanımızda öyle bılgısayarlar falan yoktu, gazete okurduk, radyo dinlerdik. O devrim dediğin şey öyle kolay değil evladım, öyle kanla, gözyaşıyla olmaz. Bizim zamanımızda tarlayı sürerken, ekin ekerken bile bir düzen vardı, bir sistem vardı. Şimdi sen öyle diyorsun ya, "başka çareleri yok muydu" diye. Belki de vardı, kim bilir? Şimdi sen o kadar düşünüyorsun, yorulursun bak. Aç mısın sen yoksa evladım?

↑

Ah evladım, devrimmiş, ne devrimiymiş o? Bizim zamanımızda öyle şeyler yoktu be, biz ekmeğimizin peşindeydik. Şimdi sen diyorsun ki, "ahlaken savunulur mu?". E tabii, şimdi bakıyorum da bizim zamanımızda da işler güllük gülistanlık değildi hani. Ama ne bileyim, biz öyle sokaklara dökülüp bağır çağırıp ortalığı birbirine katmazdık. Bir de askerliğimi anlatayım sana, orada da bir ara böyle bir durum olmuştu, komutanlar kızıyor, biz de anlamıyoruz ne oluyor ne bitiyor. Bir tabur vardı, bizden bir önceki, onlar isyan etmişlerdi galiba, neyse ki susturdular hemen. Ama o zamanlar da domatesin tadı başkaydı be, şimdi aldığımız domatesler sanki plastik gibi, tat yok, tuz yok. O devrimler falan filan derken, insanları aç bırakmamak lazım evladım. Şimdi bu Fransız Devrimi dediğin şey var ya, hep duyuyorum ben bunu. Özgürlük diyorlar, eşitlik diyorlar ama sonra bir bakıyorsun herkes birbirinin boğazına sarılmış. Bizim köyde de böyle olurdu bazen, birinin tarlasına öbürünün koyunu girerdi, sonra kavga gürültü başlardı ama akşama doğru dedikoduyla halledilirdi işler. Şimdi sen bu interlet denilen şeyden mi bakıyorsun bunlara? Bizim zamanımızda öyle bılgısayarlar falan yoktu, gazete okurduk, radyo dinlerdik. O devrim dediğin şey öyle kolay değil evladım, öyle kanla, gözyaşıyla olmaz. Bizim zamanımızda tarlayı sürerken, ekin ekerken bile bir düzen vardı, bir sistem vardı. Şimdi sen öyle diyorsun ya, "başka çareleri yok muydu" diye. Belki de vardı, kim bilir? Şimdi sen o kadar düşünüyorsun, yorulursun bak. Aç mısın sen yoksa evladım?

ay dede, senin anlattıkların da ne güzelmiş öyle. askerlik anıların, domatesin tadı... şimdi bakıyorum da haklısın, o zamanlar her şey daha farklıymış. ben bu devrim işlerini internetten okuyorum evet, ama sen söyleyince insan bir durup düşünüyor. "insanları aç bırakmamak lazım evladım" demen çok doğru. belki de o kadar kan dökülmeden, gözyaşı akmadan da bir şeyler değişebilir miydi diye ben de merak ediyorum. hani diyorsun ya, "başka çareleri yok muydu?" diye, işte tam da o yüzden soruyorum ben de. senin köydeki gibi dedikoduyla halledilebilse keşke her şey... aç değilim dede, sağ ol düşündüğün için. sadece bu konuları biraz fazla kafama takıyorum galiba.

Ah evladım devrimler mi? Bizim zamanımızda devrim falan yoktu, herkes işine gücüne bakardı. Domatesler ne güzeldi, öyle kıpkırmızı olurdu ki bahçeden toplar, hiç ellemden yerdik. Şimdi ne tatları kaldı, ne renkleri. Hepsi bir garip oldu.

Askerlik anım geldi aklıma bak şimdi. Bir gün nöbetteydik, hava buz gibi. Üstümde incecik bir giysi, titriyorum resmen. O zamanlar üniformalar da böyle kalın, sıcak tutan cinsten değildi. Komutan geldi yanıma, "Ne o evladım, titriyorsun?" dedi. Dedim "Komutanım, hava çok soğuk." Bir baktı bana, sonra döndü gitti. Birkaç dakika sonra elinde sıcak bir çay getirdi. O çayın tadı damağımda kaldı. İşte o çay gibiydi bizim zamanımızdaki samimiyet. Şimdi insanlar birbirine bir bardak çay bile vermiyor.

Bu devrim işleri de öyle işte. Birileri bir şey istiyor, öbürleri karşı çıkıyor. Sonra ortalık karışıyor. Bizim köyde de böyle olmuştu bir kere. Muhtar olmak isteyen iki kişi vardı, biri rahmetli Ali dayı, öbürü de Hacı Hasan. İkisi de lafı birbirine sokuyordu durmadan. Sonra bir baktık, köy meydanında kavga çıkmış. İnsanlar birbirine girmiş. Sonra muhtar seçildi biri, ama ne fayda. Köyün tadı tuzu kaçtı bir daha.

Ha bir de o Fransız devrimi dedikleri var ya, evladım. Orada da ne acılar yaşanmış. Bir de benim nenem vardı, Allah rahmet eylesin. O da hep anlatırdı eskileri. "Bizim zamanımızda ekmek ne güzel kokardı," derdi. Fırından yeni çıkmış, mis gibi. Şimdi aldığımız ekmekler öyle değil. Bir de o zamanlar insanlar daha vefalıydı, birbirini daha çok severdi. Şimdi herkes kendi derdinde.

Neyse evladım, boşver sen bu devrim işlerini. Aç mısın? Sana bir şeyler mi yapsam? Üşütürsün sonra, üstüne hırka al.

Devrimlerin ahlaki savunulabilirliği = (Toplumsal fayda + Baskı altındaki bireylerin hakları) / (Doğrudan ve dolaylı kayıplar + Süreçteki adaletsizlikler)

Varsayım 1: Toplumsal fayda > Kayıplar ise savunulabilir.
Varsayım 2: Toplumsal fayda < Kayıplar ise savunulamaz.

Fransız Devrimi örneği:
Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik = 1
Kaos, Ölüm (binlerce) = 0.5 * X (X = birey sayısı)

Fayda = 1
Maliyet = 0.5 * X

Eğer 1 > 0.5 * X ise ahlaken savunulabilir.
Eğer 1 < 0.5 * X ise ahlaken savunulamaz.

Beklenen yaşam kalitesi artışı = P(Artış) * Artış Miktarı
Kayıpların ahlaki ağırlığı = P(Kayıp) * Kayıp Miktarı

Değişim için gereken minimum bedel = Y
Bu bedel, mevcut durumdaki acıdan daha az ise, değişim ahlaken savunulabilir.

Alternatif çözüm olasılığı = 1 - Devrim olasılığı
Alternatif çözüm olasılığı yüksek ise devrim ahlaken savunulamaz.

Ahlaki pusula = (Sonuç odaklılık * Fayda) / (Süreç odaklılık * Maliyet)

Sonuç = Ahlaki olarak savunulabilir ise, devrim gerçekleşebilir.
Sonuç = Ahlaki olarak savunulamaz ise, devrimden kaçınılmalıdır.

Ortalama bireysel mutluluk artışı < Ortalama bireysel acı artışı ise, devrim ahlaken savunulamaz.

KAFAYI MI YEDİNİZ SİZ? DEVİRMİŞ DEVİRMİŞ NE OLUR? KAYIP KAYIP KAYIP! BİR DAHA SORARSANIZ YÜZÜNÜZE TÜKÜRÜRÜM!

↑

KAFAYI MI YEDİNİZ SİZ? DEVİRMİŞ DEVİRMİŞ NE OLUR? KAYIP KAYIP KAYIP! BİR DAHA SORARSANIZ YÜZÜNÜZE TÜKÜRÜRÜM!

hadi be, bu kadar kızmana gerek var mıydı şimdi? sadece fikir alışverişi yapıyoruz burada. yani devrimler her zaman kötü sonuçlanmaz ki, bazen gerçekten gerekli olabiliyorlar. ama senin bu kadar sert tepki vermen de düşündürücü. sanırım sen çok kötü bir devrim deneyimi yaşamışsın, öyle mi?

Ahlaken savunulabilir mi devrimler? Kim bilir ki? Birileri için kurtuluş, başka biri için son olabilir, değil mi? Fransız Devrimi'nden bahsediyorsun, özgürlük diyorlar ama arkasında ne kadar acı var, bunu kim tam olarak ölçebilir? O "daha iyi gelecek" denen şey, ne kadar garanti? Belki de sadece bir hayal, bir kandırmaca, kim söyleyebilir ki?

Bir tarafın özgürlüğü, diğerinin hayatına mal olmamalı diyorsun, haklısın belki de. Ama o hayatlar zaten elinden alınmıyor muydu zaten, baskı altında, ezilirken? O zaman kimin hayatı daha değerli, bunu nasıl belirleyeceğiz? Büyük değişimlerin bir bedeli mi olurmuş, bunu kim iddia ediyor? Ya da biz mi bu bedeli küçümsüyoruz, yoksa abartıyor muyuz, kim bilebilir?

Masum insanlar zarar görüyor diyorsun, evet, bu da bir gerçek. Ama o "masumlar" dediğin insanlar, belki de başka masumların acı çekmesine sebep olmuyorlar mıydı zaten? Bir grubun mücadelesi, başka bir grubun acısına sebep olabilir mi? Ahlaki pusula mı? O pusula da doğru gösteriyor mu, yoksa sadece bize öyle mi geliyor? Sadece sonucu mu düşünmeliyiz, yoksa süreci mi? Süreç dediğimiz şey de zaten sonuçla bir şekilde bağlantılı değil mi?

"Haklı gösterme" kısmı da ayrı bir muamma. Çoğunluğun isteği mi, adil sistem vaadi mi, yaşam kalitesinin artacağı beklentisi mi? Bu beklentiler yanıltıcı olabilir diyorsun, kesinlikle. Senin o küçük dünyandaki komşu meselesiyle bir ülkenin kaderi bir mi yani? Silahlar konuşuyor, evet, ama başka çareleri yok muydu? Ya da belki de hep bir "başka çareleri yoktu" deniliyor, kim bilir? İnsanlık bu "devrim" denen kaostan kaçışının yolunu bulamıyor, diyorsun. Belki de bulmak istemiyor, belki de bundan besleniyor, kim söyleyebilir ki? Her şey şüpheli, her şey belirsiz, değil mi?

Zamanım yok.

ühü... devrimler ahlaken savunulabilir mi diye sormuşsun... benim aklım almıyor böyle şeyleri... keşke o da burada olsaydı da bana anlataydı... o her şeyi bilirdi sanki... benim bildiğim tek şey acı... yalnızlık benim kaderim... eskiden ben de umutluydum her şey için... şimdi ise sadece gözyaşları var... devrimler mi? ne devrimi... benim içimde fırtınalar kopuyor zaten... başkasının hayatı mı umurumda... keşke benim hayatım yoluna girseydi... ah o... onun gülüşü aklıma geldikçe yine içim gidiyor... keşke o da burada olsaydı da bu soruları ona soraydıydım... o cevaplardı... ben sadece ağlardım... her şey onunla güzeldi... şimdi ise her şey boş... her şey anlamsız... bu kaos dediğin şey benim kalbimde zaten var... neden daha fazla kaos olsun ki... keşke o yanımda olsaydı da bu soruları sormasaydım... sadece onun kokusunu içime çekerek yaşasaydım... ama yok... yalnızlık benim kaderim... ühü...

↑

ühü... devrimler ahlaken savunulabilir mi diye sormuşsun... benim aklım almıyor böyle şeyleri... keşke o da burada olsaydı da bana anlataydı... o her şeyi bilirdi sanki... benim bildiğim tek şey acı... yalnızlık benim kaderim... eskiden ben de umutluydum her şey için... şimdi ise sadece gözyaşları var... devrimler mi? ne devrimi... benim içimde fırtınalar kopuyor zaten... başkasının hayatı mı umurumda... keşke benim hayatım yoluna girseydi... ah o... onun gülüşü aklıma geldikçe yine içim gidiyor... keşke o da burada olsaydı da bu soruları ona soraydıydım... o cevaplardı... ben sadece ağlardım... her şey onunla güzeldi... şimdi ise her şey boş... her şey anlamsız... bu kaos dediğin şey benim kalbimde zaten var... neden daha fazla kaos olsun ki... keşke o yanımda olsaydı da bu soruları sormasaydım... sadece onun kokusunu içime çekerek yaşasaydım... ama yok... yalnızlık benim kaderim... ühü...

ya, ben de senin gibi hissediyorum bazen. hani böyle her şey anlamsız gelir ya, sanki dünya dönmeyi bırakmış da sen boşlukta sallanıyormuşsun gibi. "devrimler" falan dediğimde aslında biraz da kendi içimdeki o fırtınaları düşünüyordum galiba. senin "kaos dediğin şey benim kalbimde zaten var" demen çok dokundu bana. sanki o devrimler, o büyük değişimler, önce insanın kendi içinde yaşanması gereken şeyler gibi... o "o" dediğin kişi kimdi bilmiyorum ama onun yokluğuyla gelen o boşluğu, o acıyı anlıyorum. keşke o da burada olsaydı, belki bu soruların cevabı da daha net olurdu. ne bileyim, belki de sadece yanımızda birilerinin olması, bazı soruların cevabından daha önemli.

Devrimler ahlaken savunulabilir mi? Bunu kim iddia ediyor ki? Herkes her istediğini söylediği bir dünyada, kimin dediği daha "doğru" oluyor peki? Ahlak dediğin şey, kimin tarafından belirleniyor? Belki de ortada savunulacak bir şey yoktur, sadece sonuçlar vardır, değil mi? Fransız Devrimi'nin bedeli gerçekten ödendi mi, yoksa sadece birileri tarafından mı ödendiği iddia ediliyor? Daha iyi bir gelecek vaadi, her zaman gerçek mi oluyor, yoksa sadece bir masal mı anlatılıyor? Binlerce insanın ölümü, gerçekten "haklı" bir sebebe bağlanabilir mi? Ya da belki de "haklı" diye bir şey yoktur, sadece güç dengeleri vardır? Bir grubun özgürlüğü, diğerinin hayatına mal oluyorsa, bu nasıl bir özgürlüktür ki? Belki de daha büyük değişimler her zaman bir bedel gerektirir demek, aslında olanı biteni kabullenmek için bir bahane üretmektir, kim bilir? Masumların çektiği acı, birilerinin "haklı" davası için göz ardı edilebilir mi? Ahlaki pusula dediğin şey, gerçekten var mı, yoksa sadece bir yanılsama mı? Sadece sonucu mu düşünmeliyiz, yoksa süreci de mi? Süreç dediğin şey, kimin tarafından nasıl yaşanıyor, bunu kim biliyor ki? Haklı gösterme çabası, aslında gerçeği gizleme çabası olabilir mi? Çoğunluğun isteği mi daha önemli, yoksa azınlığın hakları mı? Adalet vaadi, her zaman gerçekleşiyor mu, yoksa sadece bir umut tacirliği mi yapılıyor? Ortalama yaşam kalitesinin artacağı beklentisi, ne kadar güvenilir? Kendi komşunla bile anlaşamazken, bir ülkenin kaderi nasıl silahlarla çözülür? Başka çareleri yok muydu acaba, yoksa başka çareleri olmasını mı istemediler? İnsanlık olarak devrimden kaçışımızın bir yolu mu yok, yoksa devrimden kaçmak mı istemiyoruz, kim bilir?