Hipokrat’tan beri bilinen, hekim ile hasta arasındaki ilişkinin iyileşme sürecindeki önemi büyüktür. Günlük ilişkilerimizden farklı olarak, terapötik ilişki, danışan ve terapist arasında kurulan özel bir bağdır. Bu ilişki, tarafların tutumlarının ve kişiliklerinin etkileşimini içeren karmaşık bir süreçtir.
Terapötik ilişki, danışanın terapiste güvenmesi, kendini rahat ve özgürce ifade edebilmesi için hayati öneme sahiptir. Bu güven ortamı, terapi sürecinin başlaması ve sağlıklı bir şekilde ilerleyebilmesi için temel oluşturur.
Terapötik İlişki Nedir?
Terapötik ilişki, terapi sürecinde danışan ve terapist arasındaki en belirleyici unsurdur. Bu ilişki, belirli etik kurallara bağlı, mahremiyeti ve sınırları olan profesyonel bir ilişkidir. Bu kurallara uymak, sürecin sağlıklı ilerlemesi için önemlidir.
Terapi sürecinde dikkat edilmesi gereken bazı önemli unsurlar vardır. Terapinin yapılacağı zaman diliminin önceden belirlenmesi, görüşmenin uygun bir terapi odasında gerçekleştirilmesi ve ortamın dikkat dağıtıcı unsurlardan arındırılmış olması gerekir.
- Gizlilik ilkesine özen gösterilmelidir.
- Terapist, danışanı ile arkadaşlık veya dostane bir ilişki kurmamalıdır.
- Terapist, akrabaları, yakın arkadaşları veya sosyal hayatta sık görüştüğü kişilerle terapi yapmamalıdır.
- Uygun bir terapi ortamı sağlanmalıdır.
- Terapi kurallarına uyulmalıdır.
- Empati kurulmalıdır.
- Bilgi paylaşımına açık olunmalıdır.
- İyi bir psikopatoloji bilgisine sahip olunmalıdır.
Bu etik kurallar, terapötik ilişki sürecinin sınırlarını belirler ve sürecin zarar görmesini engeller. Sağlıklı bir terapötik ilişki, uygun bir ortam, terapi kurallarına uyulması, empati, bilgi paylaşımı ve iyi bir psikopatoloji bilgisi gibi birçok faktörün bir araya gelmesiyle mümkün olur.
Terapötik İletişim Teknikleri Nelerdir?
Terapi sürecine başlayan bireyler genellikle korku, keder, yas veya öfke gibi yoğun duygularla gelirler. Bu nedenle, terapistin hastasıyla kurduğu iletişim, günlük hayattaki iletişimden farklı nitelikler taşımalıdır. Terapötik beceriler, danışanın duygusal ve psikolojik iyiliği için terapistin kullandığı iletişim teknikleridir.
Terapötik iletişimde kullanılan bazı temel teknikler şunlardır:
Yakından İlgilenme
Terapist, danışana insan olarak saygı duyduğunu ve söylediklerine önem verdiğini göstermelidir. Yakından ilgilenme, danışanın kendine olan güvenini artırır ve güvenli bir terapi ortamı oluşturur.
Konuşmaya Açık Davet
Terapistin açık uçlu sorular sorma becerisidir. Bu sorularla danışanın kendini açması, anlaması ve ifade etmesi sağlanır. Açık uçlu sorular, danışanın kaygılarına, duygularına ve düşüncelerine odaklanır.
Asgari Düzeyde Teşvik
Terapistin daha az konuşup, danışanın konuşmasını teşvik etmesidir. Danışan konuşmaya başladıktan sonra, terapist belirli anahtar sözcükler kullanarak konuşmanın devamını sağlar.
İçeriğin Yansıtılması
Bu teknik, danışanın düşüncelerinin terapist tarafından doğru anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmeye, fikirlerin daha belirgin bir şekilde ifade edilmesine ve terapistin danışanın duygu ve düşüncelerini anlamaya çalıştığını iletmeye yarar.
Odaklanma
Terapi sırasında danışan bazen önemli bir şeyden bahseder. Bu durumda, terapist danışanın ifadelerine odaklanarak o konuda daha fazla konuşmaya teşvik edebilir.
Özetleme
Bu beceri, oturumların sonunda, başında veya bir konudan başka bir konuya geçerken kullanılır. Özetleme, duyguların ve içeriğin yansıtılmasının bir arada kullanılmasıdır.
Sessizlik
Sessizlik bazen en iyi iletişimdir. Yerinde kullanıldığında, danışanın konuşulanları kafasından geçirmesi, toparlaması, özümsemesi ve bazı duygu ve düşüncelerinin farkına varması için çok yararlı olur.
Terapötik İletişim Bileşenleri Nelerdir?
Psikoterapi, danışanın iç dünyasını keşfetmesi ve farkındalığını artırması olarak tanımlanabilir. Terapi süreciyle bireye duygu, düşünce ve davranışlarına dışarıdan bir gözle bakabilme becerisi kazandırılmaya çalışılır. Bu süreçte terapistin terapötik etki yaratabilmesi için belirli koşulların sağlanması gerekir. Bu koşullar, terapötik bileşenler olarak adlandırılır ve başlıca şunlardır:
Empati: Karşınızdaki kişinin duygularının yoğunluğunu algılama ve anlama yeteneğidir. Empatide iki yön vardır: Danışanın söylediklerini anlam bakımından anlamak ve duygularını anlayarak ona iletmek. Terapist, olgulara danışanın gözüyle bakabilmeli ve onun hissettiklerini anlayabilmelidir. Terapötik beceriler, empati kurarken sadece danışanın sözel tepkilerine değil, duruşuna, konuşma temposuna, ses tonuna, jest ve mimiklerine de dikkat etmeyi gerektirir.
Saygı: Danışanın terapötik ilişki çerçevesinde ayrı bir kişi olarak düşünce, duygu ve eylemlerinde özgür olduğunun kabul edilmesi ve bu durumun terapist tarafından ona iletilmesidir. Danışanın kim olursa olsun hoşgörü ile kabul edilmesidir.
Saydamlık: Dürüstlük, içtenlik, doğruluk anlamına gelir. Terapötik ilişki çerçevesinde ise bazı ince detaylar barındırır ve iki yanı bulunur. Birincisi yaşanılan duyguların farkında olmak ve uygunsa iletmektir. Ancak mesajı alacak kişi buna hazır değilse, mesajın iletilmesi uygun olmayabilir. Başka bir ifadeyle, saydam olma uğruna danışanın henüz duymaya hazır olmadığı bazı şeyleri ona iletmek saydamlık değil saygısızlık olur.
Somut Olmak: Terapistin danışanı genel konuşmalar yerine belirgin, kendine özgü duygu, değer ve düşünce sorunlarını anlatması için güdülemesi ve cesaretlendirmesi olarak nitelendirilebilir.
İlişkinin Şimdi ve Buradalığı: Terapötik ilişki içinde danışan ile terapistin o andaki etkileşimine denir. İlişkinin şimdi ve buradalığı terapötik iletişim için çok önemlidir çünkü danışanın terapist ile ilişkisi diğer sosyal ilişkilerinin bir yansımasıdır. Başka bir deyişle, terapötik etkileşim içerisinde danışanın davranışları genelde dış dünyadaki kişilerle olan ilişki biçimini sergiler.
Kendini Açma: Terapi ortamında terapötik ilişki çerçevesinde, danışanın kendini yalnız hissetmemesi ve iç görü kazanması amacıyla terapistin kendi yaşantısı ve duyguları ile ilgili paylaşımda bulunması kendini açma olarak ifade edilir. Terapist bu yöntemi kullandığında kendisinin insanüstü bir varlık olmadığını, danışan gibi olumlu ya da olumsuz duygulara sahip olabileceğini danışana iletmiş olur. Ayrıca, danışanın kendini açması ve terapi sürecine dahil olması için kendine yardım kılavuzları da faydalı olabilir.
Özel Durumlarda Terapötik İletişim Nasıl Gerçekleştirilir?
Başarılı hizmetlerin kritik bileşeni iletişim becerisidir. Bir doktor, öğretmen veya hemşire gibi profesyoneller, aktardığı bilgi ve talimatları terapötik iletişim becerileriyle etkili bir biçimde iletebilir. Örneğin, çocuk kliniklerinde çocuk hastaların hastanede yaşadıkları korku ve endişe gibi olumsuz duyguların üstesinden gelebilmeleri için terapötik oyun kavramı popüler hale gelmiştir.
Terapötik iletişim, bir terapistin danışanını sözlü ve sözsüz iletişim yoluyla daha iyi anlamasına yardımcı olur. Hastaların duygularını ve fikirlerini rahatça ifade etmelerini teşvik eden en kritik araçlar arasında yer alır. Danışanın kendini güvende hissetmesi, dinlendiği ve anlaşıldığına inanması, kendini açması ve iyileşme sürecine girmesi ancak danışan ile terapötik ilişki kurulduğunda ve terapötik beceriler etkili bir şekilde uygulandığında sağlanabilir.
Unutmamak gerekir ki, öfke kontrolü terapisi gibi özel durumlarda, terapötik iletişim becerileri daha da önem kazanır. Terapist, danışanın duygularını anlamak ve yönetmek için özel teknikler kullanmalıdır.
Terapötik İlişkinin Önemi ve İyileşme Sürecindeki Rolü
Terapötik ilişki, danışanın kendini güvende ve anlaşılmış hissetmesini sağlayarak, iyileşme sürecini hızlandırır. Bu güven ortamı, danışanın kendi iç dünyasını keşfetmesine ve sorunlarıyla yüzleşmesine yardımcı olur. Terapist ile danışan arasındaki güçlü bağ, terapi sürecinin başarısı için hayati öneme sahiptir.
Sonuç olarak, terapötik ilişki, terapi sürecinin temel taşıdır. Etkili iletişim teknikleri ve terapötik bileşenler ile desteklenen bu ilişki, danışanın duygusal ve psikolojik iyiliğine katkıda bulunur. Unutmayın, sağlıklı bir terapötik ilişki, iyileşme yolculuğunda size eşlik edecek en değerli araçlardan biridir.
