Stratejik aile terapisi, aile içinde tekrar eden sorunları çözmeye odaklanan, sonuç odaklı ve güçlü bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bu yöntem, sorunun kaynağını bireylerde aramak yerine, aile üyeleri arasındaki etkileşim kalıplarına ve sorunu sürdüren dinamiklere odaklanır. Temel amacı, ailenin işbirliği yapıp yapmadığına bakmaksızın, sorunlu döngüleri kırarak kalıcı bir değişim yaratmaktır.
Bu terapi modeli, ailedeki problemlerin çözümünde doğrudan ve pratik stratejiler sunar. Terapist, aile üyelerinin birbirleriyle kurduğu iletişimi, bu iletişimin sorunların devam etmesindeki rolünü ve farkında olmadan uygulanan yanlış çözüm denemelerini analiz eder.
Stratejik Aile Terapisi Nedir ve Temel İlkeleri Nelerdir?
Stratejik aile terapisinin merkezinde “pozitif geri bildirim döngüsü” kavramı yer alır. Bu, bir aile üyesinin sorunlu davranışına diğerlerinin verdiği tepkilerin, problemi çözmek yerine daha da kötüleştirdiği bir kısır döngüyü ifade eder. Yani, asıl “sorun” olarak görülen şey, genellikle ailenin soruna yönelik başarısız çözüm denemelerinin bir sonucudur.
Örneğin, okuldan kaçan bir gence ebeveynlerinin sürekli baskı yapması, gencin daha fazla uzaklaşmasına neden olabilir. Bu durumda, iyi niyetle yapılan müdahale, sorunu besleyen bir yakıta dönüşür. Bu yaklaşımın temelinde yatan birkaç kilit ilke vardır:
- Yanlış Çözüm Girişimleri: Ailelerin sorunları çözmek için başvurduğu ancak durumu daha da karmaşık hale getiren hatalı yaklaşımlar terapinin ana odağıdır.
- Hiyerarşik Düzensizlikler: Aile içindeki rollerin, sınırların ve otoritenin belirsiz veya dengesiz olması, çatışmalara zemin hazırlar.
- Gizli Koalisyonlar ve Koruma: Bir aile üyesinin diğerini aşırı koruması veya bir başkasına karşı gizlice ittifak kurması, altta yatan sorunları derinleştirebilir.
Bu terapi modelinde, sorunun ne olduğundan çok, ailenin bu sorunu çözmek için neler yaptığı önemlidir. Çünkü bazen en büyük problem, çözümün kendisi haline gelir.
Sorunları Büyüten 3 Yaygın Hatalı Çözüm Yolu
Stratejik aile terapisine göre, aileler farkında olmadan sorunları kronikleştiren belirli kalıplara başvurur. Bu hatalı çözüm yolları, genellikle durumu daha da içinden çıkılmaz bir hale getirir. İşte en sık karşılaşılan üç yanlış yaklaşım:
1. Sorunu Yadsımak: “Yokmuş Gibi Davranmak”
En yaygın hatalardan biri, ortada bariz bir sorun varken onu görmezden gelmektir. Aileler, yüzleşmenin getireceği zorluklardan kaçınmak için problemi “halının altına süpürmeyi” tercih edebilirler. Bu durum özellikle ergenlik dönemindeki gençlerin yaşadığı riskli davranışlarda sıkça görülür.
Örneğin, çocuğunun madde kullandığına dair ciddi şüpheleri olan bir ailenin, bu gerçeği kabullenmek yerine durumu inkar etmesi ve profesyonel yardım arayışını ertelemesi, sorunun tehlikeli boyutlara ulaşmasına neden olabilir.
2. Olmayan Bir Sorunu Çözmeye Çalışmak: “Pireyi Deve Yapmak”
Bazen de aileler, aslında gelişimsel olarak normal veya geçici olan bir davranışı büyük bir sorun olarak etiketleyip çözmeye çalışarak kendi kendilerine bir kriz yaratırlar. Bu durum, özellikle ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusundaki kaygılarından kaynaklanabilir.
Örneğin, yeni doğan kardeşini kıskanması son derece doğal olan bir çocuğu “hiperaktif” veya “sorunlu” olarak damgalamak ya da cinsel kimliğini keşfetme sürecindeki bir gencin mastürbasyon yapmasına aşırı tepki vermek, aslında var olmayan bir problemi icat etmektir.
3. Yanlış Düzeyde Çözüm Aramak: “Hedefi Iskalama”
Bu hata, sorunun kökenine inmek yerine tamamen yüzeysel veya alakasız çözümlerle durumu idare etmeye çalışmaktır. Sorunun duygusal bir ihtiyaca dayandığı durumlarda, maddi veya mantıksal çözümler sunmak genellikle işe yaramaz ve hayal kırıklığını artırır.
Örneğin, eşinden daha fazla ilgi ve duygusal yakınlık bekleyen bir kadına, eşinin sürekli pahalı hediyeler alması klasik bir örnektir. Kadının asıl ihtiyacı, eşiyle kaliteli zaman geçirmek ve duygusal bir bağ kurmaktır. Bu durumda sunulan çözüm, asıl ihtiyacı karşılamadığı için sorunu daha da derinleştirir ve partnerlerin birbirinden uzaklaşmasına yol açabilir.
Stratejik Aile Terapisinin Faydaları ve Uygulama Alanları
Stratejik aile terapisi, aile ve evlilik sorunlarının çözümünde oldukça etkili, kısa süreli ve hedef odaklı bir yöntemdir. Bu yaklaşım, ailelerin kendi kaynaklarını ve potansiyellerini keşfetmelerine yardımcı olarak, sorun çözme becerilerini kalıcı olarak geliştirmeyi hedefler. Aile içindeki iletişim kalıplarını değiştirerek daha sağlıklı bir yapı oluşturulmasına olanak tanır.
Bu terapi yöntemi, özellikle aşağıdaki gibi durumlarda önemli faydalar sağlar:
- Davranış sorunları gösteren çocuklar ve ergenler (okuldan kaçma, saldırganlık vb.)
- Evlilik ve çift ilişkilerinde yaşanan çatışmalar
- Aile içi iletişim kopuklukları ve anlaşmazlıklar
- Boşanma süreci ve sonrasında yaşanan adaptasyon sorunları
- Yeme bozuklukları, kaygı ve depresyon gibi bireysel sorunların aile dinamikleri üzerindeki etkileri
Sonuç olarak, stratejik aile terapisi, aileleri kurallarla yönetilen sistemler olarak görür ve bu sistemdeki bir değişimin tüm üyeleri etkileyeceğini savunur. Anlayış veya içgörü kazanmaktan ziyade, doğrudan davranışı değiştirecek stratejiler uygular. Ailedeki hiyerarşiyi düzeltmek ve etkileşim biçimini yeniden yapılandırmak, terapinin başarısı için esastır ve aile üyelerinin daha mutlu bir yaşam sürmeleri için onlara gerekli araçları sunar.
