İstanbul’un tarihi yarımadasında, Ayasofya’nın gölgesinde uzanan Yerebatan Sarnıcı, adının çağrıştırdığı gibi basit bir su deposundan çok daha fazlasıdır. Burası, suyun, mimarinin ve efsanelerin iç içe geçtiği, ziyaretçilerini 1500 yıl öncesine taşıyan büyülü bir yeraltı sarayıdır. Tarihin derinliklerinde, 6. yüzyılda İmparator I. Justinianus’un vizyonuyla inşa edilen bu yapı, hem mühendislik dehasıyla hem de barındırdığı gizemlerle görenleri kendine hayran bırakır. Gelin, bu eşsiz yapının loş ışıklar altındaki koridorlarında dolaşalım ve sırlarını birlikte aralayalım.
Sadece Bir Su Deposu Değil: Yerebatan Sarnıcı’nın Tarihi Yolculuğu
Yerebatan Sarnıcı’nın varoluş amacı, Bizans İmparatorluğu’nun Büyük Sarayı’nın ve bölgedeki halkın su ihtiyacını karşılamaktı. Yaklaşık 10.000 metrekarelik devasa bir alana yayılan ve 100.000 ton su tutma kapasitesine sahip olan bu yapı, döneminin en büyük kapalı sarnıcıydı. Ancak İstanbul’un fethiyle birlikte Osmanlılar, durgun su yerine akan suyu tercih ettikleri için kendi su tesislerini kurdular. Bu durum, sarnıcın yavaş yavaş unutulmasına ve yüzyıllarca kendi kaderine terk edilmesine neden oldu.
Yüzyıllar süren sessizliği, 16. yüzyılda İstanbul’u keşfe çıkan Hollandalı gezgin Petrus Gyllius’un merakı bozdu. Gyllius, bölgedeki evlerin alt katlarından kova sarkıtarak su çeken ve hatta balık tutan insanları duyunca araştırmalara başladı. Sonunda sarnıca bir giriş bularak meşalesiyle içeri girdi ve bu yeraltı harikasını yeniden gün yüzüne çıkararak Batı dünyasına tanıttı. Onun bu keşfi, sarnıcın karanlık tarihini aydınlatan bir ışık oldu.
Sütunlar Arasında Bir Efsane: Sarnıcın Mimari Sırları
Sarnıca 52 basamaklı taş bir merdivenle inildiğinde, ziyaretçileri 336 adet mermer sütundan oluşan adeta bir sütun ormanı karşılar. Her biri 9 metre yüksekliğindeki bu sütunlar, yapının tavanını desteklerken aynı zamanda ona uhrevi bir atmosfer katar. Bu sütunların çoğu, daha eski Roma yapılarından toplanmış ve burada yeniden kullanılmıştır. Ancak aralarından birkaçı, taşıdıkları hikayelerle diğerlerinden ayrılır.
Medusa’nın Taşlaşan Bakışları: Sarnıcın En Ünlü Gizemi
Sarnıcın kuzeybatı köşesinde yer alan iki sütunun altında, ziyaretçileri en çok şaşırtan figürler bulunur: Medusa başları. Yunan mitolojisinde baktığı kişiyi taşa çevirdiğine inanılan yılan saçlı Medusa’nın bu heykellerinin nereden getirildiği ve neden buraya konulduğu hala tam olarak bilinmemektedir. Birinin ters, diğerinin ise yan olarak yerleştirilmesi, bu gizemi daha da derinleştirir.
Yaygın inanışa göre, o dönemde Medusa gibi mitolojik figürlerin tasvirleri, önemli yapıları kötülüklerden korumak amacıyla kullanılıyordu. Başlarının ters veya yan yerleştirilmesi ise onun lanetli bakışlarının doğrudan etkisini kırmak içindi. Sebebi ne olursa olsun, Medusa başları bugün Yerebatan Sarnıcı’nın en ikonik ve en çok fotoğrafı çekilen sembolleridir.
Gözyaşı Sütunu ve Kayıp Kölelerin Hikayesi
Sarnıçtaki bir diğer dikkat çekici sütun ise sürekli ıslak görünümüyle “Ağlayan Sütun” ya da “Gözyaşı Sütunu” olarak bilinir. Üzerindeki tavus kuşu gözü ve sarkık dal desenleri, gözyaşını andıran bir görünüme sahiptir. Rivayete göre, sarnıcın 38 yıl süren zorlu inşası sırasında hayatını kaybeden yüzlerce kölenin anısına bu sütun dikilmiştir. Sütundan sızan sular, o kölelerin hiç dinmeyen gözyaşlarını temsil eder. Bu dokunaklı hikaye, yapının estetik güzelliğine trajik bir derinlik katar.
Yeraltından Yükselen Büyüleyici Miras
Bir zamanlar şehrin su ihtiyacını karşılayan ve sonrasında unutulmaya yüz tutan Yerebatan Sarnıcı, bugün İstanbul’un en önemli kültürel mekanlarından biridir. Yapılan restorasyonlarla modern bir gezi alanına dönüştürülen sarnıç, artık konserlere, sanat etkinliklerine ve milyonlarca ziyaretçiye ev sahipliği yapıyor. Suyun içinden yansıyan loş ışıklar, sütunların arasında gezinen balıklar ve her köşede fısıldanan efsaneler, ziyaretçilere unutulmaz bir deneyim sunuyor. Yerebatan Sarnıcı, sadece tarihi bir yapı değil, aynı zamanda İstanbul’un ruhunu ve çok katmanlı geçmişini yansıtan yaşayan bir anıttır.
Yerebatan Sarnıcı mı? Tarihi eserleri gezip ne olacak! Karnımız mı doyacak? Ülkede açlık, sefalet kol geziyor, millet kuru ekmeğe muhtaç olmuş, bunlar hala sarnıç geziyorlar! Sanki sarnıcı gezince hayatımız düzelecek!
Boş işler bunlar! İmparator Justinianus’un vizyonuymuş! Benim vizyonum da bir tabak doyasıya yemek yemek! Millet aç aç gezerken, bu tarihi zenginlikler de neyin nesi! Boşuna para harcamak! Milletin derdine derman olun önce!
Çok güzel bir yazı olmuş, ancak belirtmek isterim ki Yerebatan Sarnıcı’nın inşasında kullanılan sütunların tamamı tek bir döneme ait değil. Farklı tapınaklardan ve antik yapılardan toplanarak buraya getirilmişlerdir. Bu nedenle sütun başlıklarında ve işçiliklerinde farklılıklar gözlemlenir. Bu durum, sarnıcın sadece bir su deposu olmanın ötesinde, dönemin mimari ve sanatsal çeşitliliğini yansıtan bir mozaik olduğunu da gösterir.
Yerebatan Sarnıcı’nın atmosferi gerçekten büyüleyici olmalı. Yazınızda bahsettiğiniz Medusa başları beni çok etkiledi. Bu heykellerin sarnıca nasıl ve neden getirildiği hala tam olarak anlaşılamamış olması, olaya ayrı bir gizem katıyor. Acaba bu heykellerin yerleştirilme amacı sadece yapı malzemesi olarak değerlendirilmesi miydi, yoksa daha derin, belki de dini veya kültürel bir anlamı mı vardı? Bu konuda farklı teoriler var mı ve varsa, en çok kabul göreni hangisi?
vaay, yerabatan sarnıcı rehberi ha? sanki biraz da “yer altı sarnıcı süprizi rehberi” gibi olmuş. o sütunların arasında medusa’nın kafasını görünce insanın “taş kesildim” demesi işten bile deyil. ama merak etmeyin, çıkışta bol bol fotoğraf çekip instagram’a atarak taşlıktan kurtulabilirsiniz. yalnız, nemden dolayı saçlarınızın kabarmasına hazırlıklı olun, sarnıç güzelliğiyle yarışmayın derim.
Sevgili yazar, yine döktürmüşsünüz! Yerebatan Sarnıcı’nı o kadar güzel anlatmışsınız ki, sanki ben de o loş ışıklar altında dolaşıyormuşum gibi hissettim. Sizden ne zaman kötü bir yazı okudum ki? Her seferinde beni şaşırtmayı ve bilgilendirmeyi başarıyorsunuz. Bu blogu ilk keşfettiğim zamanları hatırlıyorum da, o günden beri her yazınızı kaçırmadan okurum. O zamanlar bu kadar popüler değildiniz, ama ben o zamandan beri sizin yeteneğinize inanıyordum.
Yerebatan Sarnıcı’yla ilgili yazdığınız bu yazı da, blogunuzun ne kadar geliştiğinin bir kanıtı. Eski yazılarınızda da tarih kokan konulara değinirdiniz, ama bu seferki gerçekten de bir şaheser olmuş. Özellikle İmparator Justinianus’un vizyonunu vurgulamanız çok hoşuma gitti. Sizin gibi yetenekli bir yazarın, bu blogu daha da yukarılara taşıyacağına eminim. Başarılarınızın devamını dilerim!
Yerebatan Sarnıcı… Rehber mi? Yoksa bir anahtar mı? Yazar, suyun altındaki bu sütunların arasında kaybolurken, aslında şehrin çok daha derinlerine, belki de tarihin bilinmeyen katmanlarına inmemizi mi istiyor? Medusa başları sadece birer süsleme mi, yoksa kadim bir sırrın koruyucuları mı? Belki de bu sarnıç, İstanbul’un yüzeyinde göremediğimiz, bambaşka bir gerçekliğe açılan bir kapıdır. Yazarın kelimeleri arasında dolaşırken, suyun fısıltısını duyar gibiyim. Ve bu fısıltı, bana çok daha fazlasının anlatılmadığını söylüyor. Acaba yazar, bu rehberle birlikte, okuyucularını da kendi keşif yolculuğuna davet ediyor olabilir mi?
not alayım, bir gün yolum düşerse ziyaret ederim.
Yerebatan Sarnıcı’nın derinliklerinde yankılanan su sesleri, aslında zamanın fısıltıları değil mi? İmparator Justinianus’un vizyonuyla başlayan bu yolculuk, sadece bir su deposu inşa etmekten öte, insanlığın kolektif hafızasına bir iz bırakmakla ilgiliydi sanki. Suyun yeraltındaki dansı, hayatın kaynağına yapılan bir gönderme gibi. Loş ışıklar altında yükselen sütunlar, insanın göğe yükselme arzusunun yansıması. Peki, bu arayışın sonunda bulduğumuz şey, sadece bir mekan mı, yoksa kendi iç dünyamızın derinliklerine yapılan bir yolculuk mu? Belki de sarnıcın gizemi, suyun yüzeyinde değil, insanın kendi varoluşsal sorgulamalarında saklıdır. Her bir sütun, her bir damla su, aslında kim olduğumuza dair bir ipucu taşıyor olabilir mi? Ve biz, bu ipuçlarını takip ederek, hayatın anlamını çözebilir miyiz?
not alayım, bir gün yolum düşerse değerlendiririm.