Erdem ve Denge: Aristoteles’in Altın Orta Anlayışı

İnsanlık var olduğundan beri sorulan, tanımlanan ve açıklanan temel sorular vardır: “İyi nedir?”, “Nasıl iyi olunur?”, “Ne iyidir?”. Bu sorular, ahlaki pusulamızı şekillendiren, davranışlarımızı yönlendiren ve nihayetinde kim olduğumuzu belirleyen temel taşlardır. Peki, bu kavramları nasıl somutlaştırırız? İşte bu noktada, Aristoteles’in “Altın Orta” anlayışı devreye giriyor. Bu anlayışa göre, iyilik erdemdir; iyi olmak ise erdemli olmaktır. Kişi, ancak düşünme ve akıl yürütme yoluyla iyiliğe ulaşabilir, aşırılıklardan ve eksikliklerden uzak durarak dengeyi sağlayabilir.

Bu makalede, Aristoteles’in etik anlayışının temel taşı olan Altın Orta kavramını derinlemesine inceleyeceğiz. Erdem, denge ve ahlak arasındaki ilişkiyi sorgulayacak, bu idealin gerçek dünyadaki yansımalarını değerlendireceğiz. Ayrıca, Altın Orta’nın göreceliği ve eylemlerimizin ahlaki değerlendirmesi üzerindeki etkilerini ele alacağız. Aristoteles’in bu felsefi mirasını, günümüz dünyasında nasıl uygulayabileceğimize dair içgörüler sunmayı amaçlıyoruz.

Aristoteles’e Göre İyilik ve Erdemin Kaynağı

Aristoteles, iyiliği erdem olarak tanımlar ve erdemli olmanın, aklımızı kullanarak dengeyi bulmaktan geçtiğini savunur. Düşünüp taşınarak doğru yolu bulan insan, aşırılıklardan ve eksikliklerden uzak durandır. Ona göre, akıl yoluyla kendisinde dengeyi yakalamış ve aşırılıklardan uzak duran kişi erdemli ve ahlaklıdır. Bu, mantıkla ulaşılmış bir denge halidir.

Ancak bu dengeyi sağlamak, yaşamımız boyunca karşılaştığımız birçok ikilem nedeniyle kolay değildir. İnsanoğlu, kimi zaman çıkarları, kimi zaman mantıktan uzaklaşması nedeniyle bu dengeyi kurmakta zorlanır.

Aristoteles’in Altın Orta’sını, hayatın karmaşık yollarında bize rehberlik eden bir pusula gibi düşünebiliriz. Bu pusula, her zaman doğru kuzeyi göstermese de, bize yönümüzü bulmamızda yardımcı olur. Önemli olan, bu pusulayı kullanmayı öğrenmek ve kendi iç dengemizi keşfetmektir.

Altın Orta: Teoride Mükemmel, Pratikte Zorlu Bir Denge

Aristoteles’in “Altın Orta” anlayışı, teorik olarak mükemmel bir dengeyi hedeflerken, gerçek dünyada bunu sağlamak karmaşık bir süreçtir. Bu denge, yalnızca insanın mantığı ve kararlarına bağlı kalmayıp, dış etkenler ve kişinin kontrol edemeyeceği birçok mekanizmaya da bağlıdır. Bu nedenle, Altın Orta’yı gerçekleştirmek daha çok ideal bir dünyada, ideal bir toplumda, ideal bir bireyde gerçekleşebilecek bir durum olarak karşımıza çıkar.

Bu dengeyi günlük hayattan bir örnekle açıklayacak olursak:

• Altın orta, mükemmel denge durumunu bir tahterevallinin iki ucunun yerden uzaklığının eşit olma durumu gibi düşünebiliriz.
• Aynı kilodaki iki çocuğun kusursuz bir tahterevallide denge kurması beklenir, ancak denge her an için sağlanamaz.
• Dengeyi kurma işi sadece tahterevalliye ve iki uçtaki ağırlıklara bağlı değildir. Dış faktörler de dengenin sağlanmasını etkiler.

Aristoteles’in bahsettiği iyi olma durumu bu dengeyi sağlayabilmekse eğer ve erdem ancak iyi olanla gerçekleşebiliyorsa, iyi olmak, dolayısıyla erdemli olmak, tıpkı bir tahterevallinin mükemmel dengesini sağlamak gibi dış etkenlere, değişkenlerin uyumuna sürekli olarak bağlı olmasıyla zordur. İnsanın içindeki mükemmel dengeyi sağlamada etken olan bu dış etkiler, insanın zaafları, aşırılığa meyilli olması, dengeyi sağlayacak iki karşıtın birbirine olan karşıtlık derecelerinin oranı olarak tanımlanabilir.

Ahlak Anlayışı ve Seçimlerin Önemi

Aristoteles’in ahlak anlayışı, insanın karakterinin iyi olma durumu, erdemli olmasına bağlanmıştır. Erdemli olmak da aslında her şeyde olmayan ama mutlaka tercih edilmesi gereken iki kötünün ortasının seçilmesine bağlıdır. Karakterimiz ve onların erdemli olması seçimlerimize göre şekillenmektedir. Bu durumda, ancak her şeyin ortası yoksa, bazı şeyler saf kötü ise seçimden bahsetmek söz konusu olamaz.

Örneğin, insan öldürmek saf kötülük yani bir aşırılık olarak değil saf kötülüktür. Ancak kötü olarak tanımlanan şey eylemin kötülüğüdür. Eylemin yapılış amacının kötü veya iyi olma durumu saf kötü olarak bahsedilen bir eylemin kötü veya iyi olma durumunu etkilemelidir.

Örneğin, insanları, masumları katletmiş, çevrede ve toplumda büyük yıkımlara sebep olmuş bir kişinin toplum oyunda öldürülmesinin etik açıdan kötü mü iyi mi olduğunu sorarsanız çoğunlukla alacağınız yanıt iyi olduğudur ancak bu durum saf kötü olan bir eylem için karşıtlıktır. Bu da aslında aşırılığının aşırılığı olmadığı, eksikliğinin eksikliği olmadığı iddia edilen bir eylem için görecelik oluşturacağından bu eylem duruma, zamana ve oluşa bağlı olarak değişmelidir. Aristoteles ise aşırılığı ve eksikliğinden bağımsız kötü olarak nitelendirdiği eylemlerin herhangi bir koşula bağlı kalmaksızın kötü olduğunu iddia etmektedir.

“Şeye Göre Orta Değil, Bize Göre Orta”

Bir eylemin her zaman, her koşulda aynı iyilik veya kötülük derecesine bağlı olmayışı ortanın da her zaman, her koşulda aynı olamayacağı anlamına gelmelidir. İşte bu nedenle altın orta aslında ‘şeye göre orta değil, bize göre ortadır’.

Peki, bu ne anlama geliyor? Altın Orta, evrensel bir formül müdür, yoksa bireysel bir keşif mi? İşte bu sorunun cevabı, Aristoteles’in felsefesinin derinliklerinde gizli. Ona göre, erdemli bir yaşam, her bireyin kendi özel koşulları ve yetenekleri doğrultusunda ulaşabileceği bir idealdir.

İki Kötülük Arasında İyiliğe Yönelmek

Herkesin içten içe amaçladığı altın ortayı sağlamak, denildiği gibi iki kötü arasında iyiye yönelmekten çok iki kötünün arasında kalan ve aslında az kötü az iyi olan şeye yönelmektir. Zira dengenin sağlanması ancak iki taraftan da beslenilmesiyle olabilir. Örneğin, kötü olan fazla öfkelenmek, yine kötü olan az öfkelenmekse bu iki kötünün ortası yeterli oranda öfkedir. Bu yeterlilik ise iki kötünün birleşip eşit dağılımlarıyla gerçekleşir. Altın ortanın uçları gerçek hayatta açıkça görülebileceği gibi her daim iki ucun ikisi de kendini ortaya yaklaştırmaya, diğer ucu ortadan uzaklaştırmaya meyillidir. Bu durum asosyal bir çocuğun çok fazla arkadaşı olan diğer çocukları aşırılıkla suçlaması ve kendini normal (orta) görmesi ve diğer ucun da aynı şekilde asosyalliği aşırı görüp kendini ortaya yaklaştırması olarak örneklendirilebilir.

Altın Orta’yı ararken, kendimize karşı dürüst olmalı ve kendi zaaflarımızı tanımalıyız. Ancak bu şekilde, gerçek dengeyi bulabilir ve erdemli bir yaşam sürebiliriz. Unutmayalım ki, mükemmellik bir varış noktası değil, sürekli bir yolculuktur.

Kendimizi “Altın” mı Sanıyoruz?

O halde aslında insanlar kendi eylemlerini, huylarını orta olarak görüyorsa, gerçek ortanın ne olduğuna tarafsız bakamıyorsa, kendi hazlarına yenik düşüp her daim kendisinin altın(!) olduğuna inanıyorsa, Aristoteles’in bahsettiği ortayı arama iyiye yönelme, aşırılıklardan ve eksikliklerden kaçınma durumunu pek de başarıyor sayılımayız.

Günümüz Dünyasında Altın Orta’yı Aramak

Aristoteles’in Altın Orta’sı, yüzyıllar öncesinden günümüze uzanan bir bilgelik mirasıdır. Bu kavram, sadece felsefi bir tartışma konusu olmanın ötesinde, günlük yaşamımızda bize rehberlik edebilecek pratik bir araçtır. Peki, bu felsefeyi modern dünyada nasıl uygulayabiliriz?

Öncelikle, öz farkındalık geliştirmeliyiz. Kendi değerlerimizi, inançlarımızı ve zaaflarımızı tanımak, dengeli bir yaşam sürmenin ilk adımıdır. Daha sonra, karşılaştığımız her durumda, farklı seçenekleri değerlendirmeli ve aşırılıklardan kaçınarak orta yolu bulmaya çalışmalıyız. Bu süreçte, empati kurmak ve başkalarının bakış açılarını anlamaya çalışmak da önemlidir.

Unutmayalım ki, Altın Orta, statik bir nokta değil, sürekli bir denge arayışıdır. Yaşamın değişen koşulları ve kendi gelişimimiz, bu dengeyi sürekli olarak yeniden ayarlamamızı gerektirir. Önemli olan, bu süreci bilinçli bir şekilde yönetmek ve her zaman daha iyiye ulaşmaya çalışmaktır.

Düşünce Ufukları

Aristoteles’in Altın Orta’sı, erdemli bir yaşamın anahtarıdır. Bu dengeyi ararken, kendimize karşı dürüst olmalı, zaaflarımızı tanımalı ve sürekli olarak gelişmeye açık olmalıyız.

Unutmayalım ki, hayat bir yolculuktur ve bu yolculukta bize rehberlik edecek en önemli şey, aklımız ve vicdanımızdır. Felsefenin ışığında, bu iki kılavuzu kullanarak, kendi Altın Orta’mızı bulabilir ve daha anlamlı bir yaşam sürebiliriz.